14 mei 2019 Sociaal domein

Hoe kan het delen van data in de keten zorgen voor meer financiële grip en het verbeteren van de zorg in het sociaal domein? Dat was de centrale vraag tijdens het evenement Data Daten in de Keten dat Quoratio op 9 mei 2019 in Maarssen organiseerde. Vertegenwoordigers van gemeenten en zorginstellingen gingen met elkaar in gesprek over de mogelijkheden en onmogelijkheden van ketensamenwerking.

Met het evenement wil Quoratio als specialist in administratieve processen een bijdrage leveren aan het werkveld, aldus operationeel directeur Miranda van Mook in haar welkomstwoord. “Wij willen samen met alle betrokkenen uit de praktijk continu werken aan meer kwaliteit met betere zorg als resultaat.”

Even terug naar 2015

Dagvoorzitter Menno Aardewijn nam de deelnemers mee terug naar 2015, toen de decentralisaties van zorg, werk en jeugdhulp een feit werden. In een filmpje van de Rijksoverheid uit dat jaar kwamen de belangrijkste kernpunten van toen terug: van rijk naar wijk, dichter bij de burger, van top-down naar netwerk en van verzorgingsstaat naar verzorgingsstad. Nu, vier jaar later, is er het nodige te zeggen over het ideaalbeeld van toen. Er is veel miscommunicatie, bureaucratie en kritiek.

Een succesvol voorbeeld: de Loonaangifteketen

Aardewijn benadrukte in dat verband dat dit niet per definitie betekent dat de transitie een slecht idee was. Hij maakte de vergelijking met de succesvolle Loonaangifteketen, waar eerst ook veel werk verzet moest worden voordat de eerste successen zichtbaar waren. Het is duidelijk dat er tijd nodig is om ketens te vormen, waarbij de eerste stap is dat de individuele partijen in een keten hun eigen processen goed op orde moeten hebben. Daarna kunnen de luiken open en is goede ketensamenwerking op te zetten.

Succesvol samenwerken als ketenpartners

Diantha Croese, Ketenmanager Loonaangifteketen en in die functie verantwoordelijk voor de ketensamenwerking tussen Belastingdienst, UWV en CBS, schetste hoe zij in de afgelopen twaalf jaar een systematische aanpak heeft ontwikkeld om succesvol samen te werken als ketenpartners. De Loonaangifteketen verwerkt gegevens van 13 miljoen burgers en zo’n 700.000 inhoudingsplichtigen op het gebied van loon en sociale premies en is jaarlijks goed voor 20 miljard berichten en 160 miljard euro aan geïnde heffingen. Vooral dat laatste maakt de samenwerking volgens Croese ook vanuit politiek oogpunt belangrijk.

Van efficiency naar betere dienstverlening

Was de Loonaangifteketen aanvankelijk vooral bedoeld als efficiencymiddel, nu staat de dienstverlening aan burgers centraler. Zo speelt de keten een cruciale rol in het vooringevulde belastingformulier, wat een enorm succes is. De samenwerking heeft verder in de loop van de tijd verschillende partijen toegevoegd aan de keten, waardoor bijvoorbeeld een concept als een hypotheek in een week mogelijk werd. Dankzij de keten kan een burger zijn bank heel snel voorzien van de juiste inkomensgegevens.

De pijlers van ketensamenwerking

Croese wees erop dat het succes van de Loonaangifteketen veel inspanningen heeft gekost. “Belangrijke lessons learned na een lastige start waren onderschatting van de technische en organisatorische complexiteit, de massaliteit van het proces, geen oog voor de verschillen tussen de deelnemers en een te optimistische inschatting van de voortgang.” Toch lukte het de Loonaangifteketen uiteindelijk om een succes te worden. “We zijn van ad hoc via stabiel naar robuust gegaan.” Volgens Croese gaat het bij ketensamenwerking om acht pijlers:

  1. samenwerking zit in de mindset van het leiderschap van een organisatie die het uiterst serieus neemt;
  2. de medewerkers krijgen de ruimte om hun werk te doen;
  3. er is vertrouwen tussen de partners;
  4. partners leren elkaar echt kennen;
  5. er is altijd transparantie over de resultaten;
  6. partijen delen hun kennis en de samenwerking
  7. er is een organisatie overschrijdende structuur;
  8. de samenwerking heeft een inspirerende doelstelling.

Privacywetgeving en ketens

IT- en privacy-jurist Marie-José Bonthuis ging in op de rol van privacy en de AVG tegen de achtergrond van ketensamenwerking. Zij wees op de situatie dat er in de zorg aan de ene kant heel veel data worden gedeeld, bijvoorbeeld via het Landelijk Schakelpunt, maar anderzijds te weinig, waardoor een gevaarlijke patiënt als Michael P. vrij kon rondlopen. Daarnaast is er sinds de AVG ook veel terughoudendheid bij organisaties om data te delen, omdat ze geen risico willen lopen.

Contextuele integriteit

Volgens Bonthuis, die op dit moment promotieonderzoek doet naar privacy en ketens, gaat het bij privacy in de basis om de context waarin persoonsgegevens worden verwerkt. Dit concept van ‘contextuele integriteit’ is van de Amerikaanse professor Helen Nissenbaum. Zij stelt dat mensen in verschillende kringen leven en in elke kring andere informatie over zichzelf blootgeven. Om die context gaat het. Ziekenhuizen verwerken data dus op een andere manier dan de kapper om de hoek.

Ontdek het dominante ketenprobleem

Privacy in ketens brengt extra vragen met zich mee, aldus Bonthuis, omdat een keten geen organisatie is en de AVG uitsluitend geldt voor organisaties. Om dat op te lossen, adviseert Bonthuis om eerst de samenwerking te definiëren en vervolgens de privacy in te regelen met behulp van het concept van het dominante ketenprobleem (dkp). Een dkp is een probleem dat overal in de keten voelbaar is, en dat geen van de partijen op eigen kracht kan oplossen. Zij zullen dus moeten samenwerken om de keten tot een succes te brengen.

Hoge bereidheid tot samenwerking

In het interactieve programmaonderdeel discussieerden de deelnemers in kleine groepen over twee praktijkcasussen: een jongen van 15 met depressieve klachten, en een cliënt die dagbesteding zocht bij een specifieke zorgaanbieder. Daarbij werd eerst de actuele situatie in kaart gebracht en daarna de wenselijke. Vervolgens kwamen de vereiste vervolgstappen aan bod. Uit de ervaring van de groepen bleek dat de bereidheid tot samenwerking bij alle partijen aanwezig is en dat onderling vertrouwen daarin leidend is. Er is veel kennis in de keten die nog beter te benutten is.

De conclusie van het panel

De dag werd afgesloten met een panel bestaande uit Diantha Croese, Marie-José Bonthuis, Taco Pijnappel (Interim Manager Sociaal Domein) en Jan Oosterling (Manager Thuis in Rijswijk bij woonzorgorganisatie Florence). Terugkijkend op de dag onderstreepte Croese onder meer het belang van kleine stappen maken in de samenwerking. Daarbij moet het gaan om het oplossen van de problemen of vragen van de burger. Pijnappel bepleitte meer oog voor de vraag wanneer er sprake is van voldoende of genoeg zorg. “Waar ligt de grens?” Ook zouden gemeenten volgens hem meer kunnen doen met alle data die ze al hebben.

Goed startpunt

Miranda van Mook sloot af met de vaststelling dat het evenement voor Quoratio een goed startpunt is om samen met het werkveld van gemeenten en zorginstellingen verder te praten over ketensamenwerking. Daarbij is het uitdrukkelijk de bedoeling om bij het verder bouwen aan deze dataketen, gebruik te maken van ieders netwerk om  meer gemeenten te betrekken.

delen:
loading